mühezzeb
* “Düzeltilmiş, yoluna konulmuş, terbiye edilmiş” anlamlarına gelen mühezzeb, terim olarak bir metnin “düzenlenmiş, gözden geçirilmiş ve geliştirilmiş” olduğunu ifade eder.
Mühezzeb, düzeltilmiş, yoluna konulmuş, terbiye ve ıslah edilmiş, temizlenmiş anlamlarına gelen Arapça kökenli bir kelimedir (Ayverdi 2005, s. 2192). Ayrıca Steingass’ta “iyi, samimi, dürüst, ahlaksızlıktan arınmış” anlamları da verilmiştir (2005, s. 1353)
Mühezzeb, eserin düzenlenmiş, gözden geçirilmiş ve geliştirilmiş olduğunu ifade eden bir terimdir.
Mühezzeb terimi Latîfî Tezkiresi’nde Sadrî Çelebi maddesinde şairin şiiri değerlendirilirken kullanılmıştır. Yazar, Sadri Çelebi’nin şairliğiyle tanınmadığı halde mürettep bir divanı olduğunu ve beğenilen şiirlerinin “musanna’ u mühezzeb” yani sanatlı ve düzeltilmiş, beğenilmiş olduğunu ifade etmiştir. (Örnek 1).
Beyânî, tezkiresinin Ubeydî maddesinde, şairin edepli ve ahlaklı oluşundan bahsederken “mühezzeb” terimini kullanmıştır. Bu örnekte daha çok ahlakî özelliklerle terbiye edilmiş anlamına gelmektedir (Örnek 2).
Kınalızade Hasan Çelebi Tezkiresi'nin Ömrî maddesinde, şairin ahlakî yönleri üzerinde durulurken “mühezzeb” kelimesi “mü’eddeb”le terkip yapılarak terbiyeli, dürüst, ahlaksızlıktan arındırılmış anlamlarına gelecek şekilde kullanılmıştır (Örnek 3).
Latîfî Tezkiresinde 1, Beyânî’de 1, Kınalızade Hasan Çelebi Tezkiresi'nde 2 defa kullanılmıştır.
Örnek 1:
Sanâyi-i şi’riyyesi üslûbdan hâric ve hayâlden hâlî degüldür. Eş’ârı müdevven ü müretteb ve kelimât-ı müsta’zebesi musanna’ u mühezzebdür (Canım, 2018, s. 328).
Örnek 2:
Hüsn-i edâ ile mü’eddeb cemî-i ahlâkı mühezzeb fenn-i edvârda felek-i devvâr mislin bedîd aratmamışdur (Sungurhan, 2017b, s. 120).
Örnek 3:
Hakkâ ki cenâb-ı mühezzeb ü mü’eddebleri müşîr-i mezbûra nihâyetde mukarreb idi (Sungurhan, 2017a, s. 616).
Ayverdi, İ. (2005). Misalli Büyük Türkçe Sözlük. C. 2. İstanbul: Kubbealtı Neşriyatı.
Canım, R. (hzl). (2018). Latifî-Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-216998/latifi-tezkiretus-suara-ve-tabsiratun-nuzama.html
Steingass, F. (2005). Persian-English Dictionary. İstanbul: Çağrı Yayınları.
Sungurhan, A. (hzl.). (2017a). Kınalızâde Hasan Çelebi, Tezkiretü’ ş-şu’arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194494/kinalizade-hasan-celebi-tezkiretus-s-uara.html
Sungurhan, A. (hzl.). (2017b).Beyânî Tezkiresi, Tezkiretü’ ş-şu’arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194495/beyani-tezkiresi-tezkiretus-suara.html
